Quẻ Thái (泰)

卦辞 · Quẻ Từ

Quẻ Từ — Lời Của Quẻ

Quẻ từ (卦辞) là lời giải thích ý nghĩa tổng quát của quẻ Thái (泰) trong Kinh Dịch 周易, do Văn Vương (周文王) soạn thảo.

Nguyên Văn

泰

泰1，小往大来，吉，亨。

彖辞 · 象辞

Thoán Từ & Tượng Từ

Thoán từ (彖辞) và Tượng từ (象辞) thuộc Thập Dực — mười cánh của Kinh Dịch, giải nghĩa quẻ Thái theo đạo lý trời đất.

彖辞 · Thoán Từ (Lời Bình Quẻ)

彖曰：泰，小往大来，吉，亨。则是天地交而万物通也，上下交而其志同也。内阳而外阴，内健而外顺，内君子而外小人。君子道长，小人道消也。

象辞 · Tượng Từ (Lời Bình Hình Tượng)

象曰：天地交，泰。后1以财成天地之道，辅相天地之宜，以左右民。

爻辞 · Hào Từ

Hào Từ — Lời Của Từng Hào

Hào từ (爻辞) của quẻ Thái (泰) gồm 6 hào, mỗi hào mô tả một trạng thái biến hóa cụ thể trong Kinh Dịch, ứng dụng chiêm bói và triết lý sống.

初九

1，拔茅2茹3，以其汇4，征吉。象曰：拔茅征吉，志在外也。

泰卦的第一爻（初九），象征拔起茅草，便互相牵连到连根的同类，如果占卜出征，大吉。象辞说：像拔茅草一样，出征大吉，这是说它志在向外发展。

Chú Thích: 1　初九：是指泰卦第一爻*的爻位而言。 2　茅：菅草。 3　茹：柔软的根相连叫茹。又：草名。 4　汇：集类的意思。

九二

1，包荒2，用冯3河。不遐4遗，朋亡，得尚于中行。象曰：包荒，得尚于中行，以光大也。

泰卦的第二爻（九二），有如天体包容八荒的象征，如果利用大河作凭借，而一直上去，不会因遥远而遗失方向。但会亡失了朋友，须得中正而行。象辞说：所谓包容荒远，须得中正而行，这便是说可以光大的意思。

Chú Thích: 1　九二：是指泰卦第二爻*的爻位而言。 2　荒：远大。 3　冯：依靠。与“凭”通用。 4　遐：遥远。

九三

1，无平不陂2，无往不复。艰贞，无咎。勿恤3其孚，于食有福。象曰：无往不复，天地际也。

泰卦第三爻（九三）的象征，好像平坦的道路，没有绝对不起陂坎的。过往的事物，没有不反复回来的，只要在艰难中，能够贞正自守，当然可以没有灾咎。不要忧伤体恤自己，必须建立诚信，自然会有食福。象辞说：所谓过往的事物，没有不反复回来的，这是天地之间的自然规律。

Chú Thích: 1　九三：是指泰卦第三爻 2　陂：不正的丘陵地。 3　恤：含有心忧与怜悯他人的意思。

六四

1，翩翩2不富以其邻，不戒以孚。象曰：翩翩不富，皆失实也。不戒以孚，中心愿也。

泰卦的第四爻（六四），象征翩翩然轻举，不能保有财富，但与邻里互相感应而得信赖，所以不必加以警戒，也有他人孚信的征象。象辞说：所谓翩翩然轻举妄动而不能保有财富，这是说它失去原来诚实的现象。所谓不必警戒而受他人的孚信，这是说内外的中心一致，甘愿如此。

Chú Thích: 1　六四：是指泰卦第四爻 2　翩翩：轻快地飞翔。

Giải Thích Sâu: 本爻爻辞，自两汉以来，句读与解释，都以“不富以其邻”作一体来看，实在大背易数之理，忘掉象辞所说“坤虚失实”的道理，同时不重视四五两爻相应的作用，因有此失。现在特为反正。

六五

1，帝乙2归妹，以祉3元吉。象曰：以祉元吉，中以行愿也。

泰卦第五爻（六五）的象征，犹如帝乙嫁妹，有足够的福分，原来便具有大吉的现象。象辞说：所谓足够的福分，原来便是大吉的，这是说它中道而行，便能如愿以偿了。

Chú Thích: 1　六五：是指泰卦第五爻*的爻位而言。 2　帝乙：殷纣王的父名。《左传·文公二年》：宋祖帝乙。注：帝乙，微子父。 3　祉：与“福”通用。

上六

1，城复于隍2，勿用师，自邑告命，贞吝。象曰：城复于隍，其命乱也。

泰卦的第六爻（上六），犹如一座城池，复变为干涸沟坑的象征，不可以用兵，而且在本邑中，便自有上命反复宣告的现象，须要坚贞自守，可能还有忧吝。象辞说：所谓城池复变为沟坑，这是说它自有反复变乱其成命的象征。

Chú Thích: 1　上六：是指泰卦第六爻*的爻位而言。 2　隍：城下无水的沟坑。

Giải Thích Sâu: 根据《周易》序卦所说：“履而泰，然后安。故受之以泰。泰者，通也。”这完全是从本卦卦名“泰”字的含义，而以理来说象的，并非原始画卦以☷地在☰天中而称为泰卦的原意。至于本卦六爻爻辞所说的解释，又是从象来说理，每一爻的现象，又别自成为一连串的观念。例如，本卦初九爻所说：“拔茅茹。以其汇。征吉。”那是以本卦内卦的三爻都是阳爻，构成整体，便叫作乾卦。分别来看，它象征一丛根部相连的茅草，牵一根而动全丛，所以便用拔茅根而牵连地拉起柔软的茹类，作为比拟。所谓“征吉”，那是以本卦初九的阳爻，动而变为向外发展的象征，所以会意它为出征是吉的按语。九二爻的“包荒。用冯河，不遐遗。朋亡。得尚于中行”，这因为本卦内卦的第二爻，以乾元阳刚的德行，处在中正的爻位，而且上与第五爻坤卦六五爻相应，象征乾元的天体，包容无边无际荒远的坤土。如果会意它在应用上，何以又说它有“用冯河，不遐遗”，乃至又说“朋亡。得尚于中行”呢？根据荀爽与虞翻两家的见解，各有不同的观点，荀爽说：“河出于乾，行于地中。阳性欲升，阴性欲承。冯河而上，不用舟航。自地升天，道虽辽远，三体俱上，不能止之，故曰：不遐遗。”他又说：“中谓五。坤为朋。朋亡而下，则二上居五而行中和矣。”虞翻说：“在中称包荒，大川也。冯河，涉河。遐，远。遗，亡也。失位，变得正体坎。坎为大川，为河。震为足。故用冯河。乾为远，故不遐遗。兑为朋。坤虚无君。欲使二上，故朋亡。二与五易位，故得上于中行。震为行，故光大也。”其实，古人画卦，乃至根据爻象而作说辞，并非必定像汉、唐以后人们所画的八卦，都以中文文字一样的横写。最初的原始，甚至周文王，乃至孔子的时代，很可能犹如篆籀一样的演变，横写直写，已有多种形象的变迁不同。如果完全不采用汉、唐以后学者的成见，只要把本卦内卦的乾象，直竖立体地画出，犹如现在文字的“川”字一样，那么，它所谓“包荒”“冯河”“中行”等观念，可以据象而寻辞，便很容易会通它的辞意了。如果据西汉象数易学来讲，坤卦代表了河流，二升五正，正当坤水的中爻，用以涉河，便有所谓“得尚于中行”的原象了。本卦内卦到了第三爻的爻辞，完全不像以上初九、九二两爻的意义。它以阳极必反、盛极必衰、阴阳对待流行的必然内义，而以地理形势与物理法则作比拟，如说“无平不陂。无往不复”的道理。但何以又说“勿恤其孚。于食有福”呢？根据虞翻所说：“艰，险。贞，正。恤，忧。孚，信也。二之五，得正，在坎中，故艰贞。坎为忧，故勿恤。阳在五，孚险。坎为孚，故有孚。体噬嗑，食也。二上之五，据四则三乘二。故于食有福也。”其实，这种解说，正是东汉易象数学家的特色，另有一番道理，不可轻易厚非。如果以第三爻为世主的爻位，上应第六爻的上六，所谓“勿恤其孚”便是阴阳相得，自然孚信的现象。又因第三爻逼近第四爻的六四阴爻，卦身阴阳的相得相薄，犹如食物逼近在嘴边，便比拟它为“于食有福”。倒使初学者研究爻象变化的观点，容易得到启发的思路。如果根据西汉易学来讲，九三的半象为兑，兑为口，所以便有口福自到嘴边的现象。凡此种种，不可自困于东汉多数的诸儒之说，便会更深一层认识原始易学象数的原理。本卦到了外卦的坤位，所有爻辞象征性的解释，大多是从错卦的天地否的观念出发。例如，第四爻六四所谓的“翩翩不富以其邻”便是以坤阴爻象为主体而立论。它犹如脱离阳爻的轻薄少女，好像落英飞絮一样翩翩翔舞、流荡。所以便有象辞的“翩翩不富，皆失实也。不戒以孚，中心愿也”的释义了。他说：“二五变时，四体离飞，故翩翩。坤虚无阳，故不富。兑西。震东。故称其邻。三阴乘阳，不得之应。”象曰：“皆失实也。”他又说：“以坤邑人不戒，故使二升五，信来孚邑，故不戒以孚。二上体坎，中正。象曰：中心愿也。与比邑人不戒，同义也。”《九家易》说：“乾升坤降，各得其正。阴得乘阳，皆阴心之所愿也。”其实，六四的卦身为震，震为飞象。本为象数原始的道理，多解反增多疑。至于第五爻六五的“帝乙归妹”等爻辞与象辞，都以坤体中爻得位的观念而来，但参考乾、坤两卦二五爻的道理，便可了然。第六爻上六的解释，完全从反复倾否的道理而来，可以与本卦第三爻的理念参合研究，便可得到要领。

Ý Nghĩa & Ứng Dụng

Quẻ Thái Trong Cuộc Sống

Quẻ Thái (泰) — quẻ thứ 11 trong Kinh Dịch 周易 — mang ý nghĩa Thái Bình, Hanh Thông. Trong dịch học cổ đại, quẻ này phản ánh quy luật Peace / Prospering của vũ trụ và nhân sinh.

Trong chiêm bói Kinh Dịch, khi gặp quẻ Thái, người ta thường suy ngẫm về: sự thay đổi âm dương, cân bằng ngũ hành, và đạo lý ứng xử phù hợp với hoàn cảnh.

Quẻ Thái (泰) liên hệ mật thiết với các quẻ liền kề trong 64 quẻ Kinh Dịch, tạo thành hệ thống biến hóa liên tục theo vòng tuần hoàn của trời đất. Việc hiểu rõ quẻ này giúp bạn nắm bắt quy luật của Dịch học và ứng dụng vào phong thủy, đặt tên, và tử vi.

十翼 · Thập Dực

Thập Dực — Mười Cánh Kinh Dịch

Thập Dực là mười thiên chú giải của Khổng Tử, giúp hiểu sâu ý nghĩa của Kinh Dịch, bao gồm Hệ Từ Truyện, Thuyết Quái Truyện, Tự Quái Truyện và Tạp Quái Truyện.

系辞上传

Hệ Từ Thượng Truyện

Thập Dực — Hệ Từ Thượng Truyện (系辞上传) luận giải đạo lý âm dương, thiên địa, cát hung của Kinh Dịch.

系辞下传

Hệ Từ Hạ Truyện

Thập Dực — Hệ Từ Hạ Truyện (系辞下传) tiếp tục giải nghĩa sâu về biến hóa của Kinh Dịch và đạo xử thế.

说卦传

Thuyết Quái Truyện

Thập Dực — Thuyết Quái Truyện (说卦传) giải thích ý nghĩa và đức tính của Bát Quái, cơ sở của Kinh Dịch.

序卦传

Tự Quái Truyện

Thập Dực — Tự Quái Truyện (序卦传) giải thích thứ tự của 64 quẻ và mối liên hệ tuần tự giữa chúng.