Quẻ Khôn (坤)

卦辞 · Quẻ Từ

Quẻ Từ — Lời Của Quẻ

Quẻ từ (卦辞) là lời giải thích ý nghĩa tổng quát của quẻ Khôn (坤) trong Kinh Dịch 周易, do Văn Vương (周文王) soạn thảo.

Nguyên Văn

坤

坤1，元、亨，利牝2马之贞。君子有攸3往，先迷后得，主利。西南得朋，东北丧4朋。安贞，吉。

彖辞 · 象辞

Thoán Từ & Tượng Từ

Thoán từ (彖辞) và Tượng từ (象辞) thuộc Thập Dực — mười cánh của Kinh Dịch, giải nghĩa quẻ Khôn theo đạo lý trời đất.

彖辞 · Thoán Từ (Lời Bình Quẻ)

彖曰：至哉坤元！万物资生，乃顺承1天。坤厚载物，德合无疆2。含弘光大，品物咸3亨。牝马地类，行地无疆，柔顺利贞，君子攸行。先迷失道，后顺得常。西南得朋，乃与类行，东北丧朋，乃终有庆。安贞之吉，应地无疆。

象辞 · Tượng Từ (Lời Bình Hình Tượng)

象曰：地势坤，君子以厚德载物。

爻辞 · Hào Từ

Hào Từ — Lời Của Từng Hào

Hào từ (爻辞) của quẻ Khôn (坤) gồm 8 hào, mỗi hào mô tả một trạng thái biến hóa cụ thể trong Kinh Dịch, ứng dụng chiêm bói và triết lý sống.

初六

1，履霜，坚冰至。象曰：履霜坚冰，阴始凝也。驯2致其道，至坚冰也。

坤卦第一爻（初六）的象征，犹如行走在霜降的地面上，便可知道凝结成坚冰的时节快要到了。所以象辞说：行走在有霜的地面上，便知道坚冰快要来了。这是说：阴气开始凝结，顺序下去，自然就会到达结成坚冰的季节。

Chú Thích: 1　初六：是指坤卦第一爻*的爻位而言，参考乾卦初九爻的今释。 2　驯：顺从。

Giải Thích Sâu: 坤卦初六爻的爻辞和象辞，用履霜坚冰的象征，说明阴气开始凝结的道理，是由于季节气候的变化而来的。也便是孟喜易学卦气说的滥觞。与相传遗佚的《归藏》易学有关。以象数易学的卦气而言，在十二辟卦中，坤卦是阴历十月的卦，以中国中原气候为标准，节气的顺序，九月建戌，包括寒露、霜降两个节气。在十月间，便到了立冬、小雪两个节气。所以说：当行走在有霜的地面上，便可知道顺序而来的季节，很快就会到了天寒地冻、霜露结成坚冰的时候了。这是以一年季节中月份节气的实际现象，作为代表坤卦初爻象征性的说明，是从原始而质朴的地道物理易象之学而说的。

六二

1，直、方、大，不习2无不利。象曰：六二之动，直以方也，不习无不利，地道光也。

坤卦第二爻（六二）的爻辞说：直的、方的、大的，不要修习它，也没有什么不利的。象辞说：六二爻的动向，一直走向前方，不要修习它，也没有什么不利，这是地道自然的光大现象。

Chú Thích: 1　六二：是指坤卦第二爻*的爻位而言。 2　习：与“学”字通用，包括有经验的意思。

六二

爻的爻辞与象辞，依循一个共同的原则，而作同中有异的解释。爻辞所说，直、方、大，完全是以坤卦代表大地的形势现象而言。大地是以南北极的磁场为标准，一直向前延伸，有方向可循，又极其广大。坤卦的第二爻，便是内卦的中爻，它的位置得中得正，恰是本卦中心的现象，它具备直、方、大三种德行，自然就不须修习而无所不利了。这是以象来说理，是质朴的说法。象辞解释的意义，却含有月与地的关系，从观察太阴的现象来作比类，说明爻辞直、方、大的内涵。阴历每月初三的晚上，首先出现眉月在西南方的上空，假定以坤卦的初爻作为第一阶段的象征，再过六天，在初九的晚上，便是坤卦第二爻的阶段；那时候的月亮，一半光明，平直如绳，叫作上弦的月色，对着正北方。所以从象来说理，便有“六二之动，直以方也”的现象。这个时候，地面上已经有了上弦的光明，所谓“地道光也”是自然的现象。因为自然如此，所以便说“不习无不利”，表示不必加以人为的修习，也自然而然，便无什么不利的情况。

六三

1，含章2可贞，或从王事，无成有终。象曰：含章可贞，以时发也，或从王事，知光大也。

坤卦第三爻（六三）的爻辞说：内在有美丽的文章可以贞正而自立，或者随从君王处世而用世，虽然没有成功，但终有结果。象辞说：所谓“含章可贞”，是说以合适的时间发挥它美丽的文采，“或从王事”，是说知道光辉远大的现象。

Chú Thích: 1　六三：是指坤卦第三爻*的爻位而言。 2　章：美丽的文采。

六三

爻的爻辞与象辞，都是从同一观念出发，极力指出时间与人事的重要因素。但象辞所说的象征是根据每月十五夜晚月亮正圆的现象，用以说明时间与人事的重心。因为坤卦的第三爻，从内卦卦位来说，已经到了极点，但从六爻整体来说，第三爻还正是适中的位数。《系辞下传》说：“三与五，同功而异位。”因此，由本卦第二爻的“地道光也”开始，到了第三爻的时候，正如月到十五的光明，含有章明无比的文采，恰是太阴鼎盛，贞正可以目见的时候，然而圆极必缺，那是月有盈亏圆缺的必然定律。因此爻辞便以它比拟人事来说：如果或须从事用世，它便犹如美丽的满月一样，本身虽然内含无比美丽的文采，可以清正自持，但用在处事，正如圆满美丽的明月一样，不能保有永远不变的成果。可是它遍照大地的光景，始终给予人们无限的怀念。所以它虽然没有成绩，但有最终的结果。象辞也从这个道理，特别指出及时而动的重要性。它的“以时发也”“知光大也”，便是据此而说的理念。

六四

1，括囊2，无咎无誉。象曰：括囊无咎，慎不害也。

坤卦第四爻（六四）的爻辞说：有收束囊口的象征，它没有过咎，也没有名誉。象辞说：收束囊口，便无过咎，是说只要谨慎，就不受害了。

Chú Thích: 1　六四：是指坤卦第四爻 2　囊：俗称小口袋。

Giải Thích Sâu: 坤卦六四爻的爻辞与象辞，都从阴历下半月，月亮趋向亏缺的现象，用以说明人事、物理的象征。因为六四爻的爻位，在六爻重卦而言，是属于外卦的初爻，正有本卦初爻“履霜坚冰”的迹象。如果用到占卜人事，便须有戒慎恐惧的必要。用象来说理，本卦六四的象征，正如阴历每月十六之后，月亮开始亏缺，渐由全面的光明，现出一个阴暗缺口的现象。好像一个将要收束囊口的情形。因此用它来比拟人事，便有光明鼎盛以后，开始衰退的现象。如要“持盈保泰”，必须效法它的收束囊口的情形，谨慎小心，渐求引退，既要没有过错，也不求有更好的名誉，那就自然不受害了。

六五

1，黄裳2，元吉。象曰：黄裳元吉，文在中也。

坤卦第五爻（六五）的爻辞说：黄色的衣裳，元本大吉。象辞上说，“黄裳元吉”，因为文采就在其中。

Chú Thích: 1　六五：是指坤卦第五爻*的爻位而言。 2　裳：下身的衣服。

Giải Thích Sâu: 坤卦六五爻的爻辞与象辞，用黄色的下衣来作比拟，而且断定这样的象征，文采便自然在其中间，本来便是大吉的。历来许多的解释，认为黄色是中央的正色。六五爻的爻位，在六爻重卦来说，正是外卦的第二爻。二与五，便是内外卦的中爻，正是本卦的中正之位，所以便比拟它是中央的黄色，得中得位，因此自然是“文在中也”，当然大吉。但是，这种观念是从五色配五方的五行——水、火、木、金、土的观念而来，与原始《易经》的学术思想关系不多。因两汉以后“纳甲”易学的发达，才形成这种牵连在一起的思想。如果纯从本经本卦以象明理的观念出发，那么六五爻的现象，恰像太阴月亮在农历每月二十五日左右的情况，在下半夜的时间，下弦的月色将沉，受到地下阳光的反映，与上弦月色不同，它有微茫的灰黄之色。所以就用黄色的下半身的衣裳来作比拟，说它是元本的、大吉的象征。因为以月来论月，上弦属阳，下弦属阴。乾卦为阳，坤卦为阴。重阴是坤的本位，黄色是坤的饰华，不离于本位而有华饰，当然是文采便在其中，自然合于元本的大吉了。

上六

1，龙战于野，其血玄2黄。象曰：龙战于野，其道穷也。

坤卦上六爻的意义，是说阴气凝结在阳气中，必然会有嫌疑而引起战争的情况。因为坤卦是纯阴的象征，上六爻更是阴极的象征。重阴至极，正自嫌弃没有一点阳能。但阴极则阳生，初阳来复犹如潜龙的起伏，用来表示阴极阳生的转机，因此便有“龙战于野”的现象。然而这点元阳，还是本身顺承乾元的变易而来，没有离开同类血缘的关系，所以便说：“其血玄黄。”所谓玄黄，是指天地混杂的色相；天，是青苍的玄色；地，是暗黄色的。

Chú Thích: 1　疑：猜忌。但古人认为“疑”与“凝”相通，有积聚、集结的状况。

Giải Thích Sâu: 以上文言，除说明坤卦的德行一节，是从坤卦的卦象来说理之外，其次各节，都用人事德业修养的道理来比拟卦象。尤其以坤卦顺承天道的功能，随时而行，说明它的现象，构成必然性的因果律，奠立中国人文文化道德规范的准绳。也便是后世儒家与道家思想的圭臬。所谓积善余庆、积恶余殃之说，便是说明人事物理的积因成果，都从渐变而来。大至宇宙万象，小到秋毫之末，凡人类历史与个人的动静行为，都不外于此例。只是一般人忽略渐积渐变的来由，便不畏惧由初因而演变到必然后果的可怕。一般人都以万事万物的结果，当作偶然的突变而恐怖，因此便以坤卦六二爻所说直、方、大的象征，解释为君子修德的敬与义，建立行为准则的标准。以六五爻的“黄裳元吉”，解释为“黄中通理，正位居体，美在其中，而畅于四支，发于事业”的理论。子思著《中庸》的学术思想渊源，也从这个观念出发，而阐扬“诚明”的道理。至于文言所解释比拟的内容，是否都合于伏羲画卦的真义，或确为《周易》卦爻辞的本意，那又须另当别论了。而且是否确为孔子所作，或孔门弟子们的研究心得渐次加入，那也是很难说的事。

Ý Nghĩa & Ứng Dụng

Quẻ Khôn Trong Cuộc Sống

Quẻ Khôn (坤) — quẻ thứ 2 trong Kinh Dịch 周易 — mang ý nghĩa Thuần Âm, Nhu Thuận. Trong dịch học cổ đại, quẻ này phản ánh quy luật Pure Yin, Earth của vũ trụ và nhân sinh.

Trong chiêm bói Kinh Dịch, khi gặp quẻ Khôn, người ta thường suy ngẫm về: sự thay đổi âm dương, cân bằng ngũ hành, và đạo lý ứng xử phù hợp với hoàn cảnh.

Quẻ Khôn (坤) liên hệ mật thiết với các quẻ liền kề trong 64 quẻ Kinh Dịch, tạo thành hệ thống biến hóa liên tục theo vòng tuần hoàn của trời đất. Việc hiểu rõ quẻ này giúp bạn nắm bắt quy luật của Dịch học và ứng dụng vào phong thủy, đặt tên, và tử vi.

十翼 · Thập Dực

Thập Dực — Mười Cánh Kinh Dịch

Thập Dực là mười thiên chú giải của Khổng Tử, giúp hiểu sâu ý nghĩa của Kinh Dịch, bao gồm Hệ Từ Truyện, Thuyết Quái Truyện, Tự Quái Truyện và Tạp Quái Truyện.

系辞上传

Hệ Từ Thượng Truyện

Thập Dực — Hệ Từ Thượng Truyện (系辞上传) luận giải đạo lý âm dương, thiên địa, cát hung của Kinh Dịch.

系辞下传

Hệ Từ Hạ Truyện

Thập Dực — Hệ Từ Hạ Truyện (系辞下传) tiếp tục giải nghĩa sâu về biến hóa của Kinh Dịch và đạo xử thế.

说卦传

Thuyết Quái Truyện

Thập Dực — Thuyết Quái Truyện (说卦传) giải thích ý nghĩa và đức tính của Bát Quái, cơ sở của Kinh Dịch.

序卦传

Tự Quái Truyện

Thập Dực — Tự Quái Truyện (序卦传) giải thích thứ tự của 64 quẻ và mối liên hệ tuần tự giữa chúng.