Quẻ Dự (豫)

卦辞 · Quẻ Từ

Quẻ Từ — Lời Của Quẻ

Quẻ từ (卦辞) là lời giải thích ý nghĩa tổng quát của quẻ Dự (豫) trong Kinh Dịch 周易, do Văn Vương (周文王) soạn thảo.

Nguyên Văn

豫

豫1，利建侯行师。

彖辞 · 象辞

Thoán Từ & Tượng Từ

Thoán từ (彖辞) và Tượng từ (象辞) thuộc Thập Dực — mười cánh của Kinh Dịch, giải nghĩa quẻ Dự theo đạo lý trời đất.

彖辞 · Thoán Từ (Lời Bình Quẻ)

彖曰：豫，刚应而志行，顺以动，豫。豫顺以动，故天地如之，而况建侯行师乎！天地以顺动，故日月不过而四时不忒1。圣人以顺动，则刑罚清而民服。豫之时义大矣哉！

象辞 · Tượng Từ (Lời Bình Hình Tượng)

象曰：雷出地奋1，豫。先王以作乐崇德，殷2荐3之上帝，以配祖考4。

爻辞 · Hào Từ

Hào Từ — Lời Của Từng Hào

Hào từ (爻辞) của quẻ Dự (豫) gồm 6 hào, mỗi hào mô tả một trạng thái biến hóa cụ thể trong Kinh Dịch, ứng dụng chiêm bói và triết lý sống.

初六

1，鸣豫，凶。象曰：初六鸣豫，志穷，凶也。

豫卦的第一爻（初六），有鸣叫的象征，是凶的。象辞说：所谓初六鸣豫的象征，是说其志已到穷极，所以有凶的象征。

Chú Thích: 1　初六：是指豫卦第一爻*的爻位而言。

六二

1，介2于石，不终日，贞吉。象曰：不终日，贞吉，以中正也。

豫卦的第二爻（六二），有耿介确立于坚石之间的象征，所以不终日之间，随时都要贞正自守便吉。象辞说：所谓不终日之间，贞正便吉，这是说，必须要中正以自处。

Chú Thích: 1　六二：是指豫卦第二爻*的爻位而言。 2　介：确立。

六三

1，盱2豫悔，迟有悔。象曰：盱豫有悔，位不当也。

豫卦的第三爻（六三），有瞠目无所措而后悔的象征，迟疑不决而有悔吝。象辞说：所谓瞠目无所措的“盱豫有悔”，这是说它所处的位置不当。

Chú Thích: 1　六三：是指豫卦第三爻 2　盱：张目上视。

Giải Thích Sâu: 本卦的大象，是从“雷出地上”而立名。彖辞说它是“刚应而志行，顺以动，豫”。这对于卦的立名为豫的原理，已经解释得很清楚。构成本卦初六、六二、六三的三爻，都从内卦☷坤为地的立场而比拟它的表象。所以初六爻动变而为☳震，从雷动于九地之下，而比拟它为初有鸣雷在地的现象。如果引用自然界的大现象作比拟，正有地震的现象，所以象辞便说它为“志穷，凶也”。六二爻动变为☵坎，坎，又具有陷的意义。雷动于地中，有☶艮为山石的现象，所以爻辞便说它有“介于石。”以及象辞说：“不终日，贞、吉。以中正也。”的象征。六三爻动变为☳艮，艮为山，所以便有瞠目无所措而“盱豫。迟有悔。”的现象。因为六三爻是从六二爻的渐变而来的，六二变而为☵坎。坎又有为眼目的象征，所以比拟它为瞠目而望的“盱豫”。所谓“迟有悔”便是艮卦本身的卦辞所说“艮其背，不获其身。行其庭，不见其人”的本象。但在艮的本卦，便“无咎”。而在豫的六三，便“有悔”。这正如本卦本爻象辞所说的“位不当也”。本卦过此以往，便是外卦☳震为雷的外象，又是一番景况，另作比拟了。

九四

1，由豫，大有得。勿疑，朋盍2簪3。（郑玄作簪，京房作攒，荀爽作宗，《周易集解》作戠。）象曰：由豫，大有得，志大行也。

豫卦的第四爻（九四），象征豫卦的自有由来，大有所得。不必怀疑，有朋友聚合，簪发并头而交欢的现象。象辞说：所谓自有由来，大有所得，这是说，其志可以大行。

Chú Thích: 1　九四：是指豫卦第四爻 2　盍：聚合。 3　簪：古代头发上的饰物。又：作快速的“疾”字意义，或谐音转借作“趱”字。

Giải Thích Sâu: 本卦本爻的象征，着重只在这个“由”字。“由”字的引申，象征物的开始出于地面。本卦以上☳震、下☷坤而成象。以一阳居于五阴之间，所以到了得时得位的九四爻，便有震雷奋出地面的景况。上下与群阴交互，都构成阴阳相得而成为友朋的现象，到处可以大行其志。“朋盍簪”的比拟，象征古代男女朋友聚头交欢的情形，是很恰当的形容。后人改作攒、宗、戠的意义，都是为了维持礼仪风教的关系，用心良苦。等于原始的姤卦，本来便是“媾”字，也是为了避免风教上的误会，便改作“姤”字，是同样的情形。至于象数易学家们对于本爻的解释，如侯果说：“为豫之主，众阴所宗，莫不由之，以得其豫。体刚心直，志不怀疑，故得群物依归，朋从大合，若以簪

六五

1，贞，疾，恒不死。象曰：六五贞，疾，乘刚也。恒不死，中未亡也。

豫卦的第五爻（六五），象征要贞正自守，有疾病，但常在病中而不会死亡。象辞说：六五爻所谓的要贞正自守，但有疾病，这是说它下乘九四爻阳刚的关系。所谓常在病中而不死亡，这是说它位置得中，所以不会死亡。

Chú Thích: 1　六五：是指豫卦第五爻*的爻位而言。

Giải Thích Sâu: 象数易学家们对于本卦本爻的解释，如虞翻说：“恒，常也。坎为疾，应在坤，坤为死。震为反生。位在震中，与坤体绝，故贞疾，恒不死也。”侯果说：“六五居尊而乘于四，四以刚动，非己所乘。乘刚为政，终亦病。若恒不死者，以其中也。”

上六

1，冥2豫，成有沦，无咎。象曰：冥豫在上，何可长也？

豫卦的第六爻（上六），有幽冥晦暗的象征，即使成功也会变，但没有灾咎。象辞说：所谓幽冥晦暗处在豫卦的最上位，哪里可以长久地成长呢？

Chú Thích: 1　上六：是指豫卦第六爻*的爻位而言。 2　冥：幽晦。

Giải Thích Sâu: 本卦本爻所说的“冥豫”的意义，是从最上的阴爻，属于☷坤体的关系而立论。坤为土。穷极在上，必反复至于最下。故本爻以纯阴位居上位，便构成反居于九地之下的景况。所谓“成有渝”便是说物极必反、爻极必变的道理。荀爽说：“阴性冥昧，居尊在上而犹豫悦，故不可长。” 根据《周易》序卦所说：“有大而能谦必豫，故受之以豫。”这是完全根据卦名名词而立论，依理而说人事的现象。因从大有卦而到谦卦，再从谦卦而到豫卦，认为人能大有而谦虚，当然就会有豫悦的景况。然而根据本卦卦爻辞与彖辞、象辞的种种所说，大体都从“雷出地。奋。豫”的现象，是以象来说理的。除六二爻的“介于石。不终日。贞吉”，九四爻贞正以及属于雷出地上的“由豫。无咎”算是合乎顺时而动之外，几乎每一爻都是有病象的。由此可知，如果把豫卦作为豫悦的解释，那就有问题了。须知豫逸便可亡身，应当随时贞正自守，才能免凶。换言之，过谦成豫，豫逸便成灾咎。故豫卦是上接谦卦的反象，下启随卦的机用。综合来说，谦虚虽然为美德，但必须要知道随时之义，才有豫悦。如果不深切体会豫卦本身的“顺时而动”而合于随时的道理，便处处有它的偏差。

Ý Nghĩa & Ứng Dụng

Quẻ Dự Trong Cuộc Sống

Quẻ Dự (豫) — quẻ thứ 16 trong Kinh Dịch 周易 — mang ý nghĩa Vui Vẻ, Hào Hứng. Trong dịch học cổ đại, quẻ này phản ánh quy luật Enthusiasm / Delight của vũ trụ và nhân sinh.

Trong chiêm bói Kinh Dịch, khi gặp quẻ Dự, người ta thường suy ngẫm về: sự thay đổi âm dương, cân bằng ngũ hành, và đạo lý ứng xử phù hợp với hoàn cảnh.

Quẻ Dự (豫) liên hệ mật thiết với các quẻ liền kề trong 64 quẻ Kinh Dịch, tạo thành hệ thống biến hóa liên tục theo vòng tuần hoàn của trời đất. Việc hiểu rõ quẻ này giúp bạn nắm bắt quy luật của Dịch học và ứng dụng vào phong thủy, đặt tên, và tử vi.

十翼 · Thập Dực

Thập Dực — Mười Cánh Kinh Dịch

Thập Dực là mười thiên chú giải của Khổng Tử, giúp hiểu sâu ý nghĩa của Kinh Dịch, bao gồm Hệ Từ Truyện, Thuyết Quái Truyện, Tự Quái Truyện và Tạp Quái Truyện.

系辞上传

Hệ Từ Thượng Truyện

Thập Dực — Hệ Từ Thượng Truyện (系辞上传) luận giải đạo lý âm dương, thiên địa, cát hung của Kinh Dịch.

系辞下传

Hệ Từ Hạ Truyện

Thập Dực — Hệ Từ Hạ Truyện (系辞下传) tiếp tục giải nghĩa sâu về biến hóa của Kinh Dịch và đạo xử thế.

说卦传

Thuyết Quái Truyện

Thập Dực — Thuyết Quái Truyện (说卦传) giải thích ý nghĩa và đức tính của Bát Quái, cơ sở của Kinh Dịch.

序卦传

Tự Quái Truyện

Thập Dực — Tự Quái Truyện (序卦传) giải thích thứ tự của 64 quẻ và mối liên hệ tuần tự giữa chúng.