Tống Kim - Gia Lập - Gia Viễn - Ninh Bình

GIA PHẢ

DÒNG HỌ TỐNG KIM

GIA LẬP,  GIA VIỄN, NINH BÌNH

 

Lời nói đầu

Người ta sinh ra ai cũng có cha mẹ, ông bà và trên nữa là tổ tiên. Cũng ví như cây có gốc, rồi có cành, nụ, hoa, quả, như con sông cũng có nguồn rồi có nhánh sông nhỏ.

“ Cây có gốc rồi mới nảy cành xanh ngọn

Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu

Người ta nguồn gốc từ đâu

Gốc từ tiên tổ rồi sau có mình” 

Một gia tộc gồm những người có cùng dòng máu, cùng một ông tổ. Mỗi gia tộc đều có gia phả, cũng như một nước có Quốc sử. Gia phả ghi chép nguồn gốc, thân thế, sự nghiệp, công sức của tổ tiên, các thế hệ con cháu, sự thịnh suy qua các đời, sự thành bại qua các thời kì. Tất cả đều được lưu truyền từ đời trước đến đời sau, từ thế hệ này qua các thế hệ khác.

Sơ Lược dòng họ

Do không còn được những cuốn gia phả từ các đời tiền bối, nên không biết được dòng họ Tống ta xuất xứ từ bao giờ và từ đâu tới. Nếu căn cứ vào cuốn gia phả hiện còn viết bằng chữ Hán, các cụ từ đời thứ 9, thứ 10 để lại thì cụ tổ đời thứ 1 họ ta đến sinh cơ lập nghiệp ở đất Sào Long, gia Lập từ cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18, cách đây 300 năm.

Các cụ truyền lại rằng Họ ta lúc khởi đầu là Tống Văn Sang do mấy đời độc sinh, kết hợp với yếu tố duy tâm nên đã đổi thành Tống Kim. Việc đổi chữ đệm này có lẽ từ đời thứ 5 cụ Tống Kim Khả trở đi.

Các cụ cũng truyền lại rằng họ ta có chi thứ 5 là chi ghép Chi này do một cụ người họ Lê từ Thanh Hóa vốn dòng dõi nhà Hậu Lê, có sắc phong. Vì bị Nhà Mạc trừ khử nên đã chạy ra đây xin làm con nuôi rồi các cụ cho đổi thành họ Tống.

Do chi 1 đến đời thứ 9 không còn, chi thứ 2 trở thành chỉ trưởng nên các chi các cũng được dịch lên cho dễ gọi.

Hiện nay Họ Tống Kim ta gồm 5 chi.

Sơ lược nhà thờ

Từ xưa, nhà thờ ở đâu không rõ. Theo nhận định của nhóm biên soạn thì nhà thờ xa xưa nằm ở phía Tây xóm Cổ Đình, thuộc đất của chi 1. Đến ông Tống Văn Hiệp đời thứ 9 không có hậu, có thể nhà thờ bị hư hỏng, còn 3 thước đất được chuyển đổi cho ông Nguyễn Xuân Oanh. Đến đời cụ Tống Kim Kiện, còn gọi là cụ Lang Kiến, đời thứ 10 ở chi 3, đã chủ trì vận động anh em nội ngoại cùng góp công, góp của để xây nhà thờ.

Nhà thờ được xây theo hướng Đông Nam ở xóm Ngõ Giữa, sau là xóm Chính Ngọc và nay là xóm Tân Ngọc, thôn Sào Long, xã Gia Lập. Nhà Thờ làm theo kiểu cổ 3 gian, xây gạch thất, lợp ngói mũi, cột kèo, xà ngưỡng cửa chồng Đất làm nhà thờ có 5 thước ( 120m2). Nhà thờ được hoàn thành khoảng năm 1930.

Cùng với việc xây nhà thờ, cụ Kiện đã cùng anh em trong họ đi tìm, đón ông Tống Kim Đồng, đời thứ 11, ngành út chi 2, lúc đó phiêu bạt làm ăn nơi xa về, hỏi cưới vợ cho và giao trách nhiệm trưởng họ.

Từ năm 1971, hợp tác xã có chủ trương dãn dân, gia đình ông trưởng chuyển lên xóm Tân  An, và thế là nhà thờ họ cũng di chuyển theo. Lúc đó toàn bộ khung xương nhà và phần mái được đưa lên dựng lại, riêng tường được xây bằng gạch bi.

Sau nhà thờ đã xuống cấp, tường bị lúc nứt, nhiều cột kèo, xà bị mục mọt, nền thấp. Vì thế việc tu sửa nhà thờ là cấp thiết.

Thanh minh năm Kỷ Mão ( 1999) họ họp, thống nhất đại tu và quay nhà thờ theo hướng Đông – Nam như trước đó các cụ đã làm.

Họ đã bầu ra ban kiến thiết gồm 13 người, là đại diện cho các chi, ngành và ở khu vực khác nhau. Ông Nhu đời thứ 12, chi 3 là trưởng ban; bà Bơi, đời thứ 12, chi 1 là phó ban. Họ cũng cử ra bộ phận thường trực gồm có :

Bà Bơi

Ông Phong

Ông Chung

Ông Chính

Ông Dũng ( kế toán)

Bộ phận này trực tiếp giải quyết mọi việc khi thi công.

Sau ít năm chuẩn bị, đến ngày 16 -10 Nhâm Ngọ 1 ( 20-11-2002), cả họ bắt tay đại tu nhà thợ.

Từ vị trí cũ quay hướng Tây, chuyển ra ngoài giáp đướng nhánh của xóm quay hướng Nam. Nhà thờ nằm trên khuôn viên rieng, có diện tích 5 thước Bắc bộ ( 120m2). Đất này thuộc quyền sở hữu của cả họ. Nhà thờ xây cao ráo, móng đã có giằng bê tông cốt thép. Tường xây gạch đỏ tuy nen, vữa xi măng cát, phần gỗ những gì đã hỏng được thay mới. Nền nhà và hè lát gạch men hoa. Sân lát gạch đỏ. Tường bao trước sân được dựng trụ xi măng cát đúc sẵn.

Quá trình làm, anh chi em con cháu nội ngoài đoàn kết, quyết tâm cao. Ngoài định mức đóng góp, người thì thêm công, người thêm tiền, thêm hiện vật.

Sau 2 tháng thi công, ngày 16 tháng Chạp năm Nhâm Ngọ ( 18 -1 -2003 ) lễ khánh thành được tổ chức. Hôm đó anh em, con cháu nội ngoại về dự đông đủ, vui vẻ.

Tổng chi phí cho đại tu nhà thờ hết 21,50 triệu đồng.

Sơ lược mộ tổ

Lich sử để lại, mộ các cụ từ đời thứ 1 đến đời thứ 4 đều bị thất lạc.

Hiện cả họ coi mộ các cụ đời thứ 5 là mộ cụ ông Tống Kim Khả, theo gia phả cũ thì mộ để ở Cộc, có sơ đồ bằng chữ Hán, song nay chưa tìm tháy, cụ bà Nguyễn Thị quý sửu, theo gia phả cũ thì mộ để ở Gián Âu Gián Gỗ). Năm 1996 họ đã tìm đưa về Mả Seo xây và đặt bia( trước mặt trường trung học cơ sở Gia Lập).

Sơ lược lịch sử gia phả

Do thiên tai dịch họa, nhất là thời kì chống Pháp ( 1945-1954) nên cuốn gia phả gốc không còn. Mỗi khi mất mát, hư hỏng, các cụ đời sau tiếp tục biên chép lại cuốn Gia phả hiện còn viết bằng chữ Hán do cụ Tống Kim Luận ( còn gọi là cụ Chắt Luận) và cụ Tống Kim Kiện đời thứ 10 biên chép lại. Song bộ gia phả này cũng không còn được nguyên vẹn.

Từ 1986, họ đã quyết định sưu tầm biên chép lại gia phả. Song do khâu tổ chức chưa tốt, việc dịch gia phả cũ sang chữ  Việt chưa làm được nên công việc bị hoãn lại.

Năm 1996, khi về quy tập xây mộ cụ tổ bà ở Mả Seo, ông Tống Kim Tuynh đời thứ 11, ở ngành 2 chi 3 đã đem cuốn gia phả chữ hán nhờ ông Đinh Hữu Nhi, người Sào Long, Gia Lập dịch. Từ đó nhóm biên soạn tích cực nghiên cứu, sưu tầm số liệu.

Tháng 1- 1999, ông Tống Kim Nhu, đời thứ 12, ngành 2 chi 3 đem cuốn gia phả chữ Hán nhờ ông Nguyễn Xuân Xuyến, người Sào Long ta, nay khai hoang ở xóm Phú Hữu, thôn Hồng Phú, xã Phú Long, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình dịch.

Về cơ bản, hai bản dịch này giống nhau, đây là những căn cứ chính để biên chép lại đời thứ 9 và 10 trở về trước.

Nhóm biên soạn gồm 3 ông : Tống Kim Chung, Tống Kim Nhu, Tống Kim Phong, là hậu duệ đời thứ 12 ở ngành 2 chi 3. Ngoài ra còn có bà trưởng họ Nguyễn Thị Bơi, các ông bà đứng đầu các chi, ngành cùng tham gia.

Quá trình biên soạn còn phải tìm tòi hỏi han ở gia phả các họ khác, ở các nhân chứng trong và ngoài họ. Nhóm biên soạn luôn có sự bàn bạc, trao đổi, phân tích, suy đoán sao cho hợp lý nhất về mọi mặt.

Tuy nhiên do gia phả cũ để lại không đầy đủ, các nhân chứng thì người còn, người mất, việc nhớ và nói lại bằng miệng độ chính xác không cao, nên không tránh khỏi thiếu sót nhầm lẫn. Vì vậy, nhóm biên soạn mong rằng, trước hết với tổ tiên thì nếu có gì sai sót, mong các cụ lượng thứ. Sau đó với anh em con cháu sau này thì ai biết đến đâu hãy mạnh dạn góp ý để cho cuốn gia phả của họ Tống Kim ta được hoàn chỉnh hơn.

Khi hoàn thành, gia phả sẽ được in ấn rồi gửi mỗi chi một bản, thậm chỉ gửi cho mỗi nhóm con cháu ở xa quê một bản để nắm bắt được và giữ gìn cội nguồn.

Hàng năm, anh em con cháu ở mọi nơi phải có trách nhiệm gửi danh sách con cháu phát sinh về quê để bổ sung vào gia phả.

Mọi phát sinh, thay đổi, bổ sung không được tự ý tẩy xóa, sửa chữa, mà phải ghi ra tờ giấy riêng gửi về quê để người có trách nhiệm đảm nhận. Mong mọi người nghiêm chỉnh thực hiện những quy định này !

Gia Lập, ngày 30-04-2002

TM NHÓM BIÊN SOẠN

Chủ biên

Tống Kim Phong

Chỉnh sửa bổ sung lần 1 ngày 30-04-2003

Chỉnh sửa bổ sung lần 2 xong thán 4- 2006

 

Chú giải các địa danh xã Gia Lập

Xưa kia Gia Lập và Gia Tân thuộc tổng Tri Hối. từ hòa binh lập lại 1954, Gia Lập và Gia Tân được tách làm 2 xã.

Xã Gia Lập bao gồm 5 thôn là : Sào Long, Tân Mỹ, Xuân Đài, Lãng Nội và Lãng Ngoại.Ngày nay 3 thôn Sào Long, Tân Mỹ, xuân Đài gộp lchung thành HTX Thống Nhất.

Thôn Sào Long

Xưa kia là làng Cầu Mai, còn gọi Hối Mòi, gồm 8 xóm nhỏ:

Xóm Bích Đàm : xưa kia là xóm Bình Lao, có khi gọi là xóm Trong, sau này đồi thành Bích Đàm.

Xóm Cao Cương : Xưa kia là xóm Cầu Cao, sau đổi thành Cao Cương.

Xóm Tân Ngọc: Xưa kia là xóm Ngõ Giữa, sau đổi thành xóm Chính Ngọc, ngày nay là Tân Ngọc.

Xóm Tân Đình : Xưa kia là Cổ Đình, sau là Cựu Đình, rồi Chính Đình. Ngày nay là Tân Đình.

Xóm Phụng Thị : Xưa kia là xóm Chợ( vì ở đây có chợ Mòi, thường họp vào các ngày lẻ) sau này đổi thành Phụng Thị.

Xóm Quảng Cư : xưa kia là trại Làng Cá( hay Đường Cá) có khi gọi tắt là xóm Trại, sau đổi thành Quảng Cư.

Xóm Long Vân : Xưa kia là trại Cống Lãng( có lẽ vì xóm này ở gần thôn  Lãng Ngoại), dân Sào Long lên mở trại, sau này cố Lang Công , người chi 6 họ Nguyễn Xuân đặt là Long Vân.

Xóm Tân An: Xưa kia là một xóm nhỏ có mấy nhà gồm dân cư ở các nơi đến, gọi là Ngã Tư( có lẽ đây là nơi giao nhau giữa đường xuống Sào Long và đường vào Lãng Nội với đường 12, nay là đường tình 477). Sau này đổi là tân An. Ngày nay dân cư các nơi đến đông vui, sầm uất và trở thành Trung tâm của xã.

Thôn Tân Mỹ.

Xưa kia là xóm Chùa( vì có ngôi chùa đặt ở đây). Sau đó là Đồng Mỹ, từ năm 1954 là Tân Mỹ, từ năm 1985 có thêm một xóm mới ở cánh mạ Chiều Giỗ, toàn dân Sào Long sang ở nên gọi là Tân Long Mỹ.

Thôn Xuân Đài.

Xưa kia là Cầu Tài( gắn với truyền thuyết vua Đinh). Sau là Cầu Đài, nay là Xuân Đài.

Thôn Lãng Nội

Xưa kia là Lãng Vân Nội, nay là Lãng Nội. Thôn này có 4 xóm, nay thành 4 đội sản xuất thuộc HTX Bình Minh.

Thôn Lãng Ngoại

Xưa kia là Lãng Vân Ngoại. Nay là Lãng Ngoại, bao gồm 4 xóm là xóm Đình, Quang Trung, Lê Lợi và Thành Long. Cả thôn là HTX Quang Vinh.